Wielkie dni małej floty - Jerzy Pertek

Wydawnictwo Zysk i S-ka, Moja ocena 6/6
Recenzja mojego męża.

Niniejsza książka to nowe wydanie najlepszej pozycji, opisującej zmagania polskiej floty w czasie II wojny światowej. Dokładnie rzecz ujmując, jest to 11. wydanie tytułu. 1. wydanie ukazało się tuż po zakończeniu II wojny światowej w 1946 roku. Było ono cienkie bowiem ilość materiału, jaka udało się zgromadzić autorowi była stosunkowo ograniczona. Jednak źródeł, materiałów przybywało i 2. rozszerzone wydanie ukazało się już w rok później, czyli w 1947 roku; a kolejne wydania sukcesywnie co kilka lat. Wraz pojawianiem się nowych danych, zdjęć, materiałów, świadków opisywanych wydarzeń uzupełniano książkę. 
Te pierwsze wydania Wielkich dni małej floty były pierwszymi próbami ujęcia całokształtu działalności Polskiej Marynarki Wojennej w okresie II wojny światowej. 
Autor w swojej pracy wykorzystał przede wszystkim materiały z polskiej prasy podziemnej, informacje z prasy niemieckiej i francuskiej, liczne relacje marynarzy mi oficerów różnego stopnia. Bibliografię uzupełniają liczne pozycje książkowe w języku polskim, niemieckim oraz francuskim.
Książka podzielona jest na 11 rozdziałów. Każdy traktuje o innym zagadnieniu. Dowiadujemy się m.in. o sytuacji Polskiej Marynarki Wojennej tuż przed wybuchem II wojny światowej i w trakcie jej trwania; sytuacji polityczni-militarnej w całym tym okresie; obronie Wybrzeża; działaniach na Bałtyku począwszy od 01.09.1939 roku; funkcjonowaniu marynarki Wojennej w głębi kraju; udziale marynarzy w walkach o ważne miejsca na terenie Polski, np. twierdze Modlin. Autor porusza także tematykę walk polskiej floty na Zachodzie oraz działań polskich okrętów m.in. w kampanii norweskiej i ostatniej ewakuacji z Dunkierki. 
W/w tematy to nie wszystkie, jakie na 670 stornach porusza Jerzy Pertek. Książka uzupełniana po raz 11. porusza pełnię zagadnień, jakie mogą przyjść do głowy czytelnikowi czy osobie zainteresowanej tym tematem. 
Co istotne Wielkie dni..., to nie tylko relacja historyczna. To także liczne zdjęcia, które zdecydowanie ubarwiają i tak fascynującą opowieść i bezpośrednie relacje naocznych świadków, uczestników opisywanych wydarzeń. Bowiem wiernym opisom akcji towarzyszą liczne wspomnienia dowódców i bezpośrednich uczestników walk oraz fragmenty dzienników pokładowych, które oddają heroizm służby wojennej. Dzięki tym żywym relacjom niemal uczestniczymy w podejmowaniu bojowych decyzji przez dowódców oraz wypełnianiu ich rozkazów przez marynarzy. 

Książka doskonała, arcyciekawa, dopracowana merytorycznie w każdym calu, napisana niezwykle przystępnym językiem. Jest to pozycja, którą czyta się (mimo odrobinę może specyficznej tematyki) w mgnieniu oka, niczym najciekawszą, najbardziej porywającą książkę przygodowo-wojenną. Miałem okazję kilkanaście lat temu czytać jedno z wcześniejszych wydań. Gdy wziąłem do ręki niniejsze 11. już wydanie, zastanawiałem się, czy nie pominę w trakcie lektury niektórych znanych mi już fragmentów. Nie pominąłem. Gdy tylko rozpocząłem lekturę rozpocząłem także jedyną w swoim rodzaju przygodę, którą po 670 stronach z żalem zakończyłem.
Zachęcam do lektury. 

Tankiści

Wydawnictwo Znak Horyzont, Ocena 5/6
Kacper Śledziński to zręczny autor, którego kolejną książkę przeczytałem z wielką przyjemnością i odrobiną sentymentu. Bo który męźczyzna (tak w wieku 40+) będąc chłopcem nie marzył o byciu w załodze Rudego 102:)?
Kto nie zna filmowych przygód Janka, Olgierda, Gustlika, Grigorija i naturalnie Szarika? Jednak prawdziwe życie załogi czołgu wyglądało inaczej.
Autor niniejszej książki sięga do naszych dziecięcych marzeń zabaw i idzie krok dalej. W przeciwieństwie do opowieści autorstwa Janusza Przymanowskiego, fikcyjne są tylko dialogi włożone w usta bohaterów. Pozostałe fakty są jak najbardziej autentyczne, oparte na bogatym materiale. Bohaterami są żołnierze 1. Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte. Ogromnym plusem książek Śledzińskiego jest właśnie dogłębne zbadanie tematu i mocne osadzenie ich w realiach historycznych.
Tankiści to bardzo ciekawa opowieść o autentycznych pancernych, o tym kim byli, dlaczego walczyli, jak to robili, co czuli. Poznajemy także wady i zalety czołgów, broni bojowej. 
Autor sięga do samego początku, do genezy powstania 1. Brygady, opisuje jej początki i rozwój oraz najważniejsze momenty, dzień codzienny, bitwy, strach, brud, często głód, choroby. Bierzemy udział w wielu bitwach, np. pod Lenino czy pod Studziankami, walczymy o Wał Pomorski i Warszawę. Czyli poznajemy historię bitew II wojny światowej widzianych od czołgowych kulis, można śmiało rzec - od podszewki. Nic bowiem nie jest nam oszczędzone. 
Jednak ta książka to nie tylko gloryfikacja i chwała. Śledzińskie nie osłania nieudolnych postaci, nie tuszuje błędnych decyzji, śmiało pisze o nieudolności, zniweczeniu szans. 
Tym co stanowi o wielkości tej książki są losy pojedynczych osób, które dotychczas były na ogół anonimowymi bohaterami, a których czyny składają się na historię tych prawdziwych tankistów. 
Tankiści to rzetelnie napisana, dopracowana w każdym calu, porywająca książka. Gorąco zachęcam do lektury. 

Księżna Izabela Czartoryska - Katarzyna Maria Bodziachowska

Wydawnictwo Rytm, Moja ocena 5,5/6 
Główna bohaterka książki, Izabela z Flemingów Czartoryska, to postać niezwykła, silna, która zdecydowanie wyprzedziła swoją epokę, o czym wspaniale i z ogromną pasją opowiada Katarzyna Maria Bodziachowska. 
Izabela urodziła się 3 marca 1746 r. i nie miała szczęśliwego dzieciństwa. Matka zmarła tuż po jej narodzinach. Przez dwa lata zajmowała się nią ciotka, która również zmarła. Co prawda był ojciec, ale on z kolei będąc doradcą króla Augusta III Sasa, nie miał dla swojego jedynego dziecka czasu. Opiekę nad dziewczynką przejęła babka ze strony ojca, osoba oschła, wyniosła, która nie ukrywajmy tego, z dziećmi powinna mieć niewiele wspólnego. 
W wieku zaledwie 15 lat Izabela wychodzi za mąż za księcia Adama Kazimierza Czartoryskiego. Choć uważana za brzydką, szybko znalazła męża ze względu na olbrzymi posag, jaki jej towarzyszył. Małżonkowie zamieszkali  w pałacu w Puławach. Przeżyli razem 62 lata chociaż absolutnie nie łączyło ich żadne głębsze uczucie. Ot małżeństwo interesów, majątków, nazwisk, czyli takie, jakich w owych czasach było wiele. Mieli piątkę dzieci, z których najprawdopodobniej tylko jedno było dzieckiem pana męża. Izabela słynęła bowiem z romansów, ale nie tylko. Przyszła księżna początkowo nieśmiała, niedouczona z biegiem czasu ewoluuje, staje się jedną z najbardziej znanych kobiet swoich czasów, interesującą się dosłownie wszystkim, przyjaciółką ostatniego króla Polski, którego nawet broniła, gdy reszta rodaków szczerze go po 1. rozbiorze znienawidziła. Była muzą artystów, mecenaską sztuki, mieszkającą w wielu miejscach Europy, kobietą niezwykle silną na pozór, choć w głębi duszy delikatną, nadal pełną kompleksów, ale także budzącą zgorszenie swoimi licznymi romansami. 
Autorka książki we wspaniały sposób opowiada historię Izabeli ukazując ją ze wszelkimi jej wadami i zaletami. Znosimy fochy Izabeli, jej wahania, humory, brniemy przez pierwsze bale i kolejne romanse, podróżujemy od coraz wspanialszego pałacu w Puławach, poprzez całą bez mała Europę. Na kartach książki obok głównej bohaterki i jej rodziny przewijają się najważniejsi ludzie epoki - Rembowski, Karpiński, Szymanowski, Zabłocki, Niemcewicz, czy Krasicki oraz wielu ówczesnych polityków. Wszak mąż Izabeli, Adam Kazimierz zajmował się szeroko pojętym mecenatem, był osobą znaną, bogatą, utytułowaną.
Dodatkowym atutem jest wierne oddanie realiów epoki oraz umiejętne wplecenie w opowieść niełatwego skądinąd fragmentu naszej historii. Wszak okres, w którym przyszło żyć Izabeli, to czas Sejmu Wielkiego, rozbiorów Polski, wojen napoleońskich, Powstania Listopadowego. Wydarzenia te za każdym razem wdzierają się w życie Izabeli. Autorka jednak tak umiejętnie dozuje i serwuje nam fakty historyczne, iż absolutnie nie odczuwamy ich ciężaru. Są one tłem dla losów głównej bohaterki i jej rodziny. 
Jednak najciekawiej są ukazane wg. mnie dwie kwestie. Pierwsza, to nasze polskie społeczeństwo i piekiełko, ze wszystkimi przywarami, tym z czego niestety w negatywnym tego słowa znaczeniu słynęliśmy w owym czasie, które na tle historycznej zawieruchy nie wypadają dobrze. Drugą kwestią jest sama Izabela, a właściwie jej przemiana od odsuwanego na dalszy plan dziecka, poprzez niezbyt urodziwą nastolatkę, zdradzającą żonę, panią domu prowadzącą dom otwarty, aż po zagorzałą patriotkę walczącą o sprawę polską, mecenaskę sztuki i założycielkę pierwszego w Polsce muzeum. 
Książka napisana jest w arcyciekawy sposób, a przy tym niezwykle pięknym językiem, co jest jej dodatkowym atutem. Pisarce tak udało się ukazać postać bohaterki, iż od pierwszej strony nie pozostajemy wobec niej obojętni. Izabela Czartoryska, kobieta o wielu twarzach, zmienna jak kameleon, ożyła za sprawą Katarzyny Marii Bodziachowskiej. 
Gorąco zapraszam do lektury. Warto sięgać po książki historycznej, warto poznać pozycje mało reklamowane i warto dać szansę mało znanym autorom. Można trafić na niezwykłą perełkę. 
Niecierpliwie czekam na kolejną książkę autorstwa Katarzyny Marii Bodziachowskiej, która urzekła mnie pasją, dogłębnym zbadaniem tematu i pięknym językiem.  

Książkę można kupić bezpośrednio w księgarni Wydawnictwa Rytm (klik)

Ślepy Maks. Historia łódzkiego Ala Capone - Remigiusz Piotrowski

Wydawnictwo Naukowe PWN, Moja ocena 6-/6
Właśnie skończyłam lekturę, więc wrażenia na świeżo, że tak się wyrażę:).
Jako łodzianka nie mogłam sobie odmówić lektury tej książki.
Bohaterem książki jest Maks Bornsztajn zwany Ślepym Maksem – jeden z największych polskich gangsterów. Dotychczas najpopularniejszą książką o Menachemie Bornsztajnie była praca Arnolda Mostowicza Ballada o Ślepym Maksie. Ma ona jednak jedną podstawową wadę - fakty mieszają się w niej z fikcją literacką. Jaki więc łódzki gangster był na prawdę?
Urodził się na Bałutach, w najbardziej zakazanej, obskurnej części Łodzi, do której nawet policja niechętnie się zapuszczała. Tam można było kupić wszystko, ale i wszystko stracić, nawet za kilka groszy życie. Mieszkali tam najuboźsi, wyjęci spod prawa oraz Żydzi. Teren ten nazywano ściekami Łodzi. Ich krajobraz, warunki i styl życia tamtejszych terenów, zasadniczo kontrastował z terenami południowej Łodzi, gdzie mieszkali, pracowali mieszczanie, kupcy, fabrykanci. Gdy Maks królował w łódzkim świecie przestępczym, Łódź była ponad trzystutysięcznym, tętniącym życiem miastem. Mimo nędzy północnej części miasta, Łódź rozwijała się w niesamowitym tempie, a w związku z  tym rozwijała się też sfera przestępcza. Jej nierozerwalna częścią w okresie międzywojennym był właśnie Ślepy Maks.
Był on niezwykle przebiegły, sprytny i silny.  Zaczynał jako zwykły kieszonkowiec wykształcony w unikalnej szkole księdza Natana, którego poznał żebrząc przed kościołem na ul. Franciszkańskiej. Dzięki sprytowi, umiejętności i wykorzystywaniu okazji jego kariera błyskawicznie się rozwinęła. W tempie iście ekspresowym zaliczał kolejne etapy złodziejskiej, przestępczej kariery. Zawsze wykorzystywał okazję czy to do zysku, czy do ucieczki przed niebezpieczeństwem, które wyczuwał swoistym siódmym zmysłem. Zawarł wiele korzystnych sojuszy z hersztami znaczących szajek. Za ich sprawą szybko zdystansował przestępczą konkurencję, a najsilniejszego uczynił swoim teściem. Na swoim terenie wiedział dosłownie o wszystkim. Np. gdy  pewnego dnia z auta Bolesława Wieniawy-Długoszowskiego skradziono piękny koc ze skóry wielbłądziej, podinspektor Zygmunt Nosek, naczelnik Urzędu Śledczego w Łodzi, poprosił Maksa o pomoc, a ten wykonał telefon i koc w magiczny sposób się znalazł. Podobnie było w przypadku znanego skrzypka Bronisława Hubermana, któremu na Dworcu Fabrycznym skradziono skrzypce Stradivariusa.Jego pomysłowość nie miała granic. Potrafił wykorzystać dosłownie każdą okazję zarobku, czy to zyskując od razu czy dostrzegając zysk w przyszłości. Miał ku temu niebywały dar, intuicję, której inni nie mogli pojąć. Stanął m.in.  na czele dintojry, czyli sądu w sferach przestępczych, żydowskich. Był to sąd polubowny, omijał oficjalne prawo, sądy państwowe, prawodawstwo gojów. Na początku XX wieku Bałuty, gdzie mieszkał Maks, wykreowały swoje prawo, swój kodeks honorowy, którego trzymano się przez kolejne lata. W myśl tego kodeksu działała dintojra, a także żyli i pracowali bałuccy przestępcy. Czy Ślepy Maks także trzymał się owego kodeksu etyki? 
Naszego bohatera uwielbiały kobiety. Maks miał dwie żony. Jedna opuściła go przed wojną, druga młodsza o 40 lat nadal żyje i dementuje pikantne plotki na swój temat. Jakie? A tego nie zdradzę.
Łódzka policja nie znosiła Maksa. Sami łodzianie w większości (szczególnie ci ubodzy, a takich było gro przed II wojną światową) wręcz go kochali. Dlaczego?  Czy tylko dlatego, że zabierał bogatym, pomagał biednym, wspierał oszukanych? Czy rzeczywiście dla uciśnionych był dobry, a tylko bogatych tępił? Czy faktycznie był łódzkim Janosikiem? A może prawda jest zupełnie inna? Może tylko częściowo różna od ogólnych wyobrażeń o łódzkim gangsterze? Tego nie zdradzę. Gorąco za to zachęcam do lektury tej porywająco napisanej książki o niebanalnym człowieku i jeszcze ciekawszym mieście. Bo Łódź okresu przed II wojną światową to było miejsce niesamowite, wielokulturowe, tętniące życiem, miasto pałaców, kamienic, fabrykanckich powozów, ale także brudu, złodziei, ludzi wyrzuconych na margines. To co najbardziej urzekło, ba porwało mnie w tej książce, to nie tyle osoba jej głównego bohatera (chociaż przyznaję, miał w sobie to coś), co opowieść o moim rodzinnym mieście, o Łodzi. Wiele z miejsc opisanych przez Piotrowskiego nadal istniej. Co prawda nazwy niektórych ulic, placów uległy zmianie, ale po licznie zamieszczonych opisach można z łatwością dociec, o które miejsca chodzi. Genialnie wprost oddany klimat fabrykanckiej Łodzi pierwszych czterech dekad XX wieku. 
Lektura niniejszej książki, to nie tylko okazja do poznania niebanalnego człowieka, jakim bez wątpienia Maks był, ale także fascynująca wyprawa w przeszłość, do miasta, o którym jakże niesprawiedliwie się twierdzi, iż nie ma nic ciekawego do opowiedzenia i zaoferowania. Remigiusz Piotrowski udowodnił, iż jest wręcz przeciwnie. Obalił wiele mitów dot. Ślepego Maksa, postawił także wiele pytań. Nie na wszystkie udało mu się znaleźć odpowiedź, ale to jeszcze podsyca moja ciekawość, a sądzę, że z kolejnymi czytelnikami książki będzie tak samo. Historia Ślepego Maksa, to niezwykle medialny i arcyciekawy temat. Bo które z polskich miast może pochwalić się własnym ojcem chrzestnym początku XX wieku?
Drobny minus daję tylko za brak chociażby jednej ryciny ukazującej Łódź z okresu działalności Ślepego Maksa. Zdecydowanie ubarwiłoby to i tak już porywającą treść.

Taniec Nataszy. Z dziejów kultury rosyjskiej - Orlando Figes

Wydawnictwo Magnum, Okładka miękka, 666 s., Moja ocena 6/6
Nie, nie przeczytałam tej książki od rana:), obecnie rozkoszuję się świetną polską powieścią Mur (recenzja wkrótce), czyli czymś zupełnie innym od książki brytyjskiego znawcy historii Rosji.  
Taniec Nataszy był najdłużej przeze mnie podczytywaną książką. Jej lekturę zaczęłam ok. 5 miesięcy temu, a skończyłam kilkanaście dni temu. Uznałam, iż czas najwyższy podzielić się z wami wrażeniami z lektury. Czytałam ją tak długo nie dlatego, iż jest to zła pozycja, wręcz przeciwnie, książka jest genialna. Powodem była ilość wiedzy, jaką Figes skoncentrował na niewielu, bo niespełna 700 stronach. 
Figes, brytyjski profesor, wielki znawca historii Rosji, prezentuje panoramę dziejów rosyjskiej kultury od drugiej połowy XVIII do końca XX wieku. Początkiem jego opowieści jest rok 1682, czyli moment, gdy Piotr Wielki, jeden z największych rosyjskich władców, który odmienił Rosję, wstępuje na tron.Autor nie trzyma się jednak sztywno tej cezury, w swojej opowieści sięga bowiem także do historii, która toczyła się kilka wieków wcześniej, co daje nam pełniejszy obraz rosyjskiej historii od drugiej połowy XVIII wieku począwszy. 
Tytuł książki nie jest przypadkowy, pochodzi on z wielkiego rosyjskiego dzieła, a mianowicie z
Wojny i pokoju Lwa Tołstoja. Za sprawą tej jednej, konkretnej sceny z epokowego dzieła Tołstoja, Figes ukazuje wnętrze Rosji carskiej i tej póżniejszej, tak charakterystyczne dla tego kraju - dwoistość i rozdarcie. Cała książka, choć poruszane są w niej różnorodne tematy, dąży do ukazania wielkości i wspaniałości, ale jednocześnie także małości rosyjskiej kultury. Opisując tak bliską jego sercu kulturę, Figes powołuje się na wiele dzieł literackich, malarskich, muzycznych, tych szeroko znanych, ale i tych praktycznie poza Rosją nieznanych. Co istotne książka nie jest suchą opowieścią o potężnym kraju, o jego wzlotach i upadkach, o kulturze. To przede wszystkim wędrówka po Rosji i poznawanie jej przez pryzmat jej największych synów - Tołstoja, Czechowa, Puszkina, Gogola, Stawińskiego, Szostakowicza i wielu innych oraz ich dzieł. Oprócz artystów i ich dokonań, poznajemy także najsłynniejszych władców i arystokratów z różnych okresów historii kraju. Poznajemy ludzi wspaniałych, ważnych, trudnych, ludzi, którym przyszło żyć i tworzyć w kraju niezwykłym, ale i niewyobrażalnie trudnym, okrutnym, w okresie przemian, zawirowań historycznych. Ale Taniec Nataszy to nie tylko książka o sztuce, historii, ważnych postaciach. To także świetnie odmalowana panorama życia codziennego Rosjan na przestrzeni wieków, i to także zwyczajnych Rosjan. Chcecie wiedzieć, jak tworzono, walczono, bawiono się i jak się żyło i umierało w Rosji, jak się zmieniała samoświadomość chłopstwa czy innych warstw społecznych koniecznie sięgnijcie po tę pozycje. Jestem pewna, iż książka porwie was podobnie jak to zrobiła ze mną.  
Taniec Nataszy to wspaniale napisana, bez zbędnego zadęcia, choć niełatwa w odbiorze książka. Przeplatają się w niej historia, kultura, życiorysy i twórczość słynnych ludzi. Całość napisana jest z wielkim sercem, doskonałym językiem, jednak dla osoby tak jak ja na co dzień umiarkowanie interesującej się Rosją, jest  to może nie tyle trudna pozycja, co wymagająca uwagi, skupienia i dawkowania sobie treści. Z tego też powodu tak długo podczytywałam książkę. Jednak nie żałuję ani jednej chwili spędzonej z Tańcem Nataszy. Dopiero po lekturze tego typu pozycji, człowiek uświadamia sobie, jak wielkim był ignorantem w zakresie danej tematyki. Kultura i historia Rosji to temat niezwykły, tak jak i niezwykły był i jest ten kraj. Warto sięgnąć po książkę Figesa, gdyż autor włożył w nią nie tylko olbrzymią ilość pracy, ale i serca, co czuje się przez cały czas lektury. 
Tak na marginesie, marzy mi się, żeby o naszej, polskiej kulturze i historii ktoś napisał TAKĄ książkę.  

Ochotnik. V Dywizja Syberyjska w nietuszowanej relacji - Stanisław Bohdanowicz

Wydawnictwo PWN, Ośrodek Karta, Okładka miękka, 352 s., Ocena 5/6
Recenzja mojego męża, którego klimaty obu wojen, losy żołnierzy bardzo interesują. Ja także cenię serię Karty historii, którą stanowią starannie wyselekcjonowane, oryginalne, nieupiększane wspomnienia. Jednak losy żołnierza z okresu I wojny światowej to już raczej domena mojego męża. 
Tytułowa V Dywizja Syberyjska, był to oddział, może nawet swoista armia, której członkami byli nasi rodacy rozproszeni w 1918 roku po całej bez mała Syberii.
Autor niniejszej książki był przez jakiś czas szeregowcem w w/w jednostce. Wstąpił do niej rok przed maturą, był więc nastolatkiem, gdy oglądał to, co opisuje we wspomnieniach. A czyni to w sposób prosty, szczery do bólu. Opowiada o życiu w jednostce, o dniu codziennym. Najwięcej jednak miejsca poświęca towarzyszom broni, różnorodnym typom ludzkim, które zgłaszały się do polskiego wojska. A przekrój zarówno jeżeli chodzi o charaktery ludzkie, jak i pochodzenie był olbrzymi. Co za tym szło, dochodziło do konfliktów (nieraz bardzo ostrych), zachowań, które w normalnym świecie uznane by były za niedopuszczalne. Bohdanowicz wspomina o wielu karygodnych, często haniebnych czynach, jakich dopuszczali się żołnierze, dla których nie było żadnych świętości. Przykładem może być niszczenie i bezczeszczenie cerkwi, palenie ikon, niszczenie innych przedmiotów kultu, gwałty, pacyfikacje całych wsi etc. Jeżeli do tego dodamy panujący w obozach głód, brud, robactwo, kręcące się w pobliżu żołnierzy damy hmm lekkich obyczajów, choroby z nimi związane, rozwiązłośc, liczne kradzieże, to mamy prawie pełen obraz żołnierza V Dywizji Syberyjskiej. Niebywale ostra, surowa, szczera do bólu i wywołująca w wielu miejscach niesmak relacja. Uważam jednak, iż tego typu zapiski, wspomnienia są potrzebne. Warto znać każdy wizerunek polskiego żołnierza, nawet ten najbardziej negatywny i przestać stawiać na piedestale zawsze i wszędzie naszych żołnierzy. 
Bardzo dobrze się stało, iż te wspomnienia zostały wznowione. Wszak dotychczas tematyka V Dywizji Syberyjskiej traktowana była wyjątkowo po macoszemu, wręcz o tej jednostce zapominano. A szkoda, bo to fragment naszej historii, może nie tak chlubnej, jak chłopcy spod Monte Cassino, ale także ważnej.
Zachęcam do lektury tej pozycji, oraz innych wydanych przez Ośrodek KARTA:Egzekutor
Rosja w łagrze.

Lepszy dzień nie przyszedł już...

Wydawnictwo Iskry, Okładka twarda z obwolutą, 342 s., Moja ocena 6/6
Absolutnie wciągająca i przerażająca, a jednocześnie magiczna książka. Czasami mam tak, że książka mnie przeraża swoja treścią, a jednak nie mogę się od niej oderwać. Tak było w tym przypadku.
Autorka zebrała losy kilku polskich rodzin, które przed wojną zamieszkiwały Kresy Wschodnie. Poznajemy historie zarówno osób dorosłych, jak i dzieci urodzonych tuż przed wybuchem wojny, lub chwilę wcześniej. Jesteśmy świadkami ich niedowierzania, gdy 17 września 1939 roku Rosja zaatakowała Polskę. Poznajemy także ich póżniejsze losy, które są treścią, sercem książki. To co tak mną wstrząsnęło, co sprawiło, iż od lektury nie mogłam się oderwać, że kilka razy łza mi się w oku zakręciła, to opowieści dorosłych już osób, osób często w podeszłym wieku, które na początku wojny zostają wysiedlone do obozów, na mróz, głód, poniewierkę. Powiecie, takich osób było wiele, zbyt wiele. Owszem, ale gdy czyta się relację przeżyć dziecka, któremu umierają rodzice, które zostaje zostawione na pastwę losu, na taką opowieść nie można pozostać obojętnym. 
Nieistotne, który z kolei raz czyta się o losach polskich zesłańców, to zawsze porusza. 
W trakcie lektury poznajemy m.in. dzieje osieroconych dzieci wywiezionych na Bliski Wschód, znanego rodu Jaxa Bąkowskich  i sławnego hubalczyka Romualda Romana Rodziewicza. Każdy z rozdziałów to opowieść o ludziach zwyczajnych, a jednocześnie niezwykłych. 
O osieroconych dzieciach nie będę pisać, sami najlepiej zrobicie poznając ich historię w trakcie lektury książki.
Kolejni bohaterowie, to Jaxa Bąkowscy. Jerzy Bąkowski (pochodzący z możnego, słynnego na Kresach rodu) brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej i kampanii wrześniowej 1939 roku Wzięty do niewoli sowieckiej podczas obrony Lwowa i osadzony w obozie w Starobielsku, został zamordowany wiosną 1940 roku w Charkowie. O dziejach rodu, o wspaniałej przeszłości i o tym co stało się z żoną Jerzego oraz ich dziećmi, wspaniałym majątkiem, przeczytacie w jednym z  rozdziałów książki.
Z kolei Romuald Roman Rodziewicz po upadku Warszawy, wraz ze swoim oddziałem wstąpił do Oddziału Wydzielonego Wojska Polskiego pod dowództwem mjr. Henryka Dobrzańskiego "Hubala". Brał udział we wszystkich bitwach stoczonych przez oddział na Mazowszu i Kielecczyźnie. Nasz bohater żyje, 18 stycznia 2013 roku skończył 100 lat. Autorka niniejszej książki wspaniale opisuje losy Hubalczyka w rozdziale Z miejsca na miejsce w cieniu legendy Hubala
Gdyby to była książka stricte naukowa, albo chociaż do miana takowej pretendująca, być może nie wywarłaby na mnie aż tak wielkiego wrażenia. Ziółkowska-Boehm zastosowała jednak moim zdaniem manewr nie fair, oddała głos bezpośrednio osobom opowiadającym o swoich losach. Brak korekty, brak naprowadzających pytań, brak literackiego szlifu, to wszystko sprawia, że opowieści są surowe w swojej prostocie, ale przez to jeszcze bardziej przejmujące. Realizmu opowieści dodają także liczne zdjęcia, kopie listów, dokumentów.
Ale nie bójcie się, ta książka to nie tylko cierpienie, ból i tragedia. To także wspaniały wizerunek polskich Kresów tuż przed wojną, odrębnej kultury, jaką mieszkańcy tych ziem  stworzyli, życia codziennego, uprawy winnej latorośli (a tak), powiększania wspaniałych majątków, pól uprawnych, stadnin z rodowodowymi końmi arabskimi i wielu, wielu innych magicznych elementów, które niestety odeszły wraz z ludźmi tam żyjącymi. Stanisławów, Lwów, Zaleszczyki ożywają w ich opowieściach. To także historie wielkiej miłości, ludzkiej pomocy, wsparcia. Podam tylko jeden przykład, kilkoro osieroconych dzieci, które los zesłał z Kresów na Bliski Wschód, od śmierci głodowej uratowała niewiele od nich starsza Polka, która sama prawie nic nie miała. Tym niczym podzieliła się z dziećmi.
Mimo ogromu tragedii, o której się czyta, momentami robi się ciepło na sercu. Niestety, ale zbyt rzadko.Mimo tak wielu cierpień, jakich doznali bohaterowie książki i ich bliscy, próżno szukać happy endu. Dla tych ludzi z różnych przyczyn lepszy dzień nie nadszedł...Stąd tytuł książki, tak niewiele, a jednocześnie wszystko mówiący. 
Wiem, II wojna światowa wyrządziła niewyobrażalną ilość zła, zginęły miliony wspaniałych osób. Tylko, że dodatkowo zginęły zwyczaje, historie, kultury, które były wspaniałe, a których z reguły nie da się odtworzyć. Obok milionów istnień ludzkich, to największa ofiara Hitlera - dziedzictwo kulturowe.
Lepszy dzień nie przyszedł już, to jedna z tych książek, którą powinien przeczytać każdy. To wspaniała, niedająca się z niczym porównać lekcja historii. Po lekturze doceniamy, to co mamy. Jesteśmy winni sięgnięcie po książkę oraz pamięć zarówno narratorom, jak i ich bliskim oraz tysiącom bezimiennych ofiar. 

Książką przeczytana w ramach wyzwania - Czytamy książki historyczne 
Książka przeczytana w ramach wyzwania - Polacy nie gęsi 

Legion - Elżbieta Cherezińska

Wydawnictwo Zysk i S-ka, Okładka miękka, 800 s., Moja ocena 6/6
Doskonała, porywająca i głęboko poruszająca lektura. Książka, dla której zarwałam noc i od której nie mogłam się oderwać. Ale czegóż innego można się spodziewać po książce Elżbiety Cherezińskiej?!
Przyznam się, że rozpoczynając lekturę książki miałam bardzo mieszane uczucia. Przede wszystkim przerażała mnie objętość. W końcu 800 stron to nie byle co. Poza tym mnogość wątków, postaci, wydarzeń. Nawet dla osoby, tak jak ja uwielbiającej historię, to duża porcja wiedzy, bardzo duża. Ale jednocześnie wiedziałam, że gdy przebrnę przez początek, wdrożę się w lekturę, czeka na mnie nagroda. I nie myliłam się. Pisarka opowiada o ludziach, którzy nie godzili się na bierne poddanie się okupacji hitlerowskiej, o ludziach, którzy wbrew wszystkiemu walczyli i mimo wielu braków zarówno w broni, jak i liczebności żołnierzy, na polu walki dokonywali istnych cudów. Tych cudów dokonywali także poza miejscami potyczek. Tym bardziej należy im się szacunek i pamięć. Tymi ludźmi są członkowie Brygady Świętokrzyskiej NSZ. Niewiele się o nich mówi. Niewiele o nich wiadomo. Brygada Świętokrzyska była największym związkiem taktycznym NSZ, utworzonym w sierpniu 1944 roku na Kielecczyźnie. Brygada liczyła 800-1200 żołnierzy, walczyła z Niemcami  i bandami komunistycznymi.
Cherezińska dokonała niesamowitej rzeczy. Przede wszystkim przekopała się przez dziesiątki (jeżeli nie setki) dokumentów traktujących o chłopcach z lasu. Dzięki temu Legion to dopracowana w każdym calu, niekoloryzowana opowieść, która porusza jak żadna inna. Zawsze uważałam, że mamy wspaniałą historię, tylko podchodzimy do niej albo w sposób martyrologiczny i gloryfikujący bohaterów, albo w sposób, że są oni źli. Tymczasem Elżbieta Cherezińska przedstawiła chłopców z lasu w zupełnie inny sposób. Zarówno ich odbrązowiła, jak i dodała chwały, ale i wad, o których rzadko kiedy wspomina się. Poprzez historię różnorodnych jednostek ukazała dramat całego pokolenia, które miało wyjątkowego pecha żyć w tym okresie w Polsce. Ludzie ci wraz z rozpoczęciem wojny byli skazani na swoista zagładę, jak nie przez okupanta niemieckiego to po wojnie przez radzieckiego. Dodatkowo bardzo poruszyło mnie, że autorka ukazała los więżniarek obozu koncentracyjnego w Holiszowie, oswobodzonych przez bohaterskich chłopców z lasu oraz codzienność plądrowanych wsi. Popłakałam się przy opisach obu wydarzeń. Ale najgłębiej zapadło mi w serce obdarowanie żołnierzy serduszkami, które więźniarki uszyły z pasiaków. Bo nie sama wojna, nie walka, nie Brygada Świętokrzyska jest sercem tej książki, a ludzie, którzy ją tworzyli.
O tej książce nie da się więcej napisać. Żadne zdanie, żaden opis nie odda treści Legionu.
Nie ukrywam, Legion, to książka wyjątkowo ważna, potrzebna, ale i trudna, bo pełna uczuć, emocji trafiająca głęboko do serca. Uważam, że pozycja ta powinna być lekturą obowiązkową dla każdego Polaka. 
Napisałam, zrobię rodzinie śniadanie, odprowadzę dziecko do szkoły i wracam do domu przespać się, noc przecież dla Legionu zarwałam:).

Emilia Malessa "Marcysia" - Maria Weber

Wydawnictwo Rytm, Okładka twarda, 269 s., Moja ocena 6/6
Cykl Żołnierze wyklęci, to doskonała seria biografii, które przybliżają nam często nieznanych lub zapomnianych żołnierzy polskiego podziemia, które działało w trakcie i po II wojnie światowej.
Tym razem bohaterką jest Emilia Malessa ps. Marcysia. Podejrzewam, że niewiele osób orientuje się kim była Marcysia. Przed rozpoczęciem lektury książki także niewiele wiedziałam o bohaterce. Po zakończeniu lektury wiem dużo więcej..
Emilia z Izdebskich Malessa, ps. Marcysia ur. się w 1909r. Brała udział w kampanii wrześniowej w 1939r. Pełniła funkcję kierowcy i organizatora lotnych punktów dożywiania i punktów sanitarnych przy 19. Dywizji Piechoty. Od połowy października 1939r. działała w konspiracji. Prawdopodobnie w listopadzie 1943r. wyszła za Jana Piwnika ps. Ponury (legendarnego dowódcę partyzanckiego AK w Grach Świętokrzyskich i na  Nowogródczyźnie, zginął rok po ślubie). Marcysia walczyła dzielnie, była dowódcą działu łączności zagranicznej Zagroda Wydziału V Komendy Głównej Armii Krajowe. Brała także udział w Powstaniu Warszawskim. Przez cały okres II wojny światowej walczyła o wolność kraju, o to w co ona i setki tysięcy jej podobnych wierzyli. 
Nadchodzi 1945r. wyzwolenie, tak długo oczekiwana i krwawo wywalczona wolność. Polska jest wolna, ale czy na prawdę? Okazuje się, że nie ma Polski, tej o którą walczono, że to w co wierzono przez 5 lat jest złe. Następują liczne aresztowania. Do aresztu trafia także nasza bohaterka. Ma to miejsce 31 października 1945 r. 
Jej towarzysze broni, żołnierze, którymi kierowała, ukrywają się. I tu Marcysia dokonała czynu, który wzbudza we mnie po lekturze książki tak mieszane uczucia, bardzo mieszane. Otóż Macysia, pełna wiary, że robi dobrze...wierząc w zapewnienia i dane jej  słowo honoru szefa departamentu śledczego płk. Jacka Różańskiego...ujawniła nazwiska członków swojej organizacji, czyli nazwijmy to po imieniu - wydała ich władzy komunistycznej. 
Cały czas zastanawiam się, jak kobieta tak inteligentna, jaką niewątpliwie Marcysia była, mogla okazać się tak naiwną, żeby nie nazwać jej po prostu głupią? Jak mogla uwierzyć w bezpodstawne obietnice komunistycznych władz? Łatwo się tak zastanawiać, jak nie jesteśmy na miejscu Marcysi, siedzimy wygodnie w fotelu, a z perspektywy lat wiemy, jak postępowały władze komunistyczne, ze takie obietnice były zawsze bez pokrycia, bo nikt z ówcześnie rządzących naszym krajem nie chciał żadnej ugody, żadnego porozumienia. Chcieli natomiast krwi i głów, tych którzy jeszcze niedawno walczyli o wolność Polski. 
Marcysia, osoba o niezłomnym charakterze, wierząca w słowo oficera, jakie dał jej Różański, wydała swoich podwładnych. Dla niej było oczywistym, że skoro żołnierz daje słowo, to ono coś znaczy. Gdy zorientowała się, że jej towarzysze walki są osądzani w pokazowych, będących farsą procesach, że są skazywani na śmierć, próbowała głodówkami, petycjami wymóc na władzach dotrzymanie obietnicy. Na nic się to nie zdało. Zaśmiano jej się w nos. 
Marcysia załamała się. Uświadomiła sobie, co zrobiła. Nie wytrzymała tego psychicznie i  05 czerwca 1949 r. popełniła samobójstwo. Niesamowicie tragiczna postać. 
Kobieta, która tak wiele zrobiła dla Polski, została tak okrutnie wykorzystana i potraktowana przez nowe władze. Maria Weber w swojej książce rekonstruuje ze strzępków opowieści, dokumentów, notatek, zdjęć życie niebanalnej kobiety.  Ukazuje nam wspaniałą, pełną waleczności, odważną o niezłomnym charakterze kobietę. Przede wszystkim jednak prezentuje nam niesamowity dramat jednostki. Bo tak należy patrzeć na biografię Emilii Malessy. Nie ona jedyna uwierzyła, nie ona jedyna zginęła z rąk komunistycznego (o ironio polskiego) aparatu prześladowań (bo trudno to nazwać aparatem bezpieczeństwa). Jej biografia i próba zrozumienia jej postawy, o jaką pokusiła się Maria Weber, daje nam szansę oraz okazję do chwili zadumy i zastanowienia się nad tysiącami ofiar (częstokroć bezimiennych, zapomnianych), które podzieliły los kpt. Emilii Malessy.
Jestem w stanie zrozumieć, że mogli uwierzyć, mogli być naiwni. Nie rozumiem za to, jak można było stać po drugiej stronie, więzić, torturować, prześladować, wydawać i wykonywać wyroki śmierci. Tego nie rozumiem i chyba nigdy nie zrozumiem. 
Zachęcam do lektury książki. Czyta się ją doskonale, bardzo szybko. Zasługą jest zręczne pióro autorki, wzbogacenie tekstu bardzo dużą ilością zdjęć, przedruków dokumentów. Przede wszystkim jednak, fakt, iż jest to niezwykła lektura, zawdzięczać należy jej bohaterce, kpt. Emilii Malessie "Marcysi", kobiecie pięknej, mądrej, walecznej i niebanalnej. Po wojnie przylgnęło do niej piętno zdrajczyni. Maria Weber w swojej książce próbuje oczyścić swoja bohaterkę, przywrócić jej dobre imię. Czy jej się to udało? Sami sprawdżcie.

Rwanda - Joanna Bar

Wydawnictwo Trio, Okładka miękka, 274s., Ocena 6/6
Recenzja mojego męża, miłośnika historii XX wieku.


Rwanda, to kraj w Afryce, o którym zrobiło się głośno kilkanaście lat temu na skutek ludobójstwa jakie dokonało się w trakcie konfliktu między Hutu i Tutsi. Joanna Bator przedstawia nam nie tylko samą wojnę domową, która miała miejsce w latach 1990-93 i ludobójstwo z 1994r., ale przede wszystkim cały ciąg wydarzeń historycznych i społecznych, powiązań kulturowych, które doprowadziły do w/w wydarzeń. Autorka ukazuje, jak długą drogę przebyła Rwanda w II połowie XX wieku - od kolonizacji do bolesnego odzyskiwania niepodległości. Opisuje także, co było początkiem odwiecznego konfliktu między dwoma plemionami, miedzy Hutu i Tutsi. Jak udowadnia autorka, zrozumienie konfliktu, jego przyczyn i przebiegu, jest niemożliwe bez poznania i analizy stosunków wewnątrz kraju, zależności i zawirowań historycznych. Warto sięgnąć po książkę i poznać historię Rwandy, tym bardziej, iż jednym z pierwszych Europejczyków, którym na początku XX wieku zezwolono na przeprowadzenie badań w tym kraju, był nasz rodak, antropolog Jan Czekanowski.
Książka napisana jest językiem przystępnym i mimo trudnej tematyki czyta się ją bardzo dobrze.
Cennym uzupełnieniem są zdjęcia, które jednak nie epatują okrucieństwem, nie ukazują ofiar masakry z 1994r., prezentują za to sam kraj i osoby, które odegrały ważną rolę w różnych etapach historii.
Trudno napisać coś więcej o książce, która jest tak unikalną i niezwykle ważną pozycją.
Seria Historia państw świata w XX i XXI wieku, w której Rwanda została wydana, to doskonała merytorycznie, napisana przystępnym językiem, potrzebna seria. Zachęcam do sięgania po kolejne jej tomy, tym bardziej, iż autorzy książek to wybitni historycy, politolodzy, badacze. W sposób zwięzły, przystępny prezentują oni materiały dot. procesów i wydarzeń, które miały miejsce w wybranych krajach od końca II wojny światowej. Książki te to pasjonująca lektura, która może zmienić nasze spojrzenie na wiele wydarzeń.

Sześć miesięcy w 1945 - Michael Dobbs

Wydawnictwo Magnum, Okładka miękka, 393 s., Ocena 5,5/6
Recenzja mojego męża, pasjonata historii XX wieku. W końcu poganiany  napisał o książce kilka słów, a ja przepisuję.

Niewiele jest w dziejach ludzkości sześciu miesięcy, które byłyby tak ważne dla ówczesnego świata i tak brzemienne w skutki, jak okres od lutego do sierpnia 1945r. Były to miesiące, które rozpoczęło niezwykle ważne wydarzenie, jakim była konferencja w Jałcie, a zamknął nuklearny atak na Hiroszimę i Nagasaki.
Konferencja w Jałcie miała miejsce w dniach od 04 do 11 lutego. Brała w niej udział tzw. Wielka Trójka, czyli trzech najważniejszych, najpotężniejszych przywódców ówczesnej Europy - Józef Stalin, przywódca ZSRR, Winston Churchill, premier Wielkiej Brytanii i Franklin Delano Roosevelt, prezydent Stanów Zjednoczonych. Na konferencji zajęto się przede wszystkim  sprawą dogorywających Niemiec. Zgodnie z pomysłem Stalina Niemcy zostały podzielone na strefy: amerykańską, radziecką, angielską i francuską. Także Berlin miał być podzielony na sektory amerykański, radziecki, francuski i angielski. A nad okupowanymi terenami pieczę miała sprawować Sojusznicza Rada Kontroli. Uzgodniono także wspólne stanowisko w sprawie rozbrojenia Niemiec, zniszczenia niemieckich urządzeń wojskowych, poddania kontroli niemieckiego przemysłu oraz szybszego osądzenia zbrodniarzy wojennych i wyegzekwowania odszkodowań. Zaplanowano delegalizację partii nazistowskiej Hitlera i wszystkich organizacji wspierający reżim. Poruszono także kwestię polską i wiele innych zagadnień o kluczowej dla póżniejszej europejskiej historii wadze.  
Z kolei atak atomowy na Hiroszimę i Nagasaki, to jedno z najtragiczniejszych wydarzeń w dziejach ludzkości, zbrodnia na niewyobrażalną skalę. Były to jedyne w historii dwa przypadki użycia broni atomowej do działań zbrojnych. Miały one miejsce 06 sierpnia 1945r. w Hiroszimie i trzy dni póżniej w Nagasaki. W chwili ataku w Hiroszimie mieszkało 275,000 ludzi, oprócz tego stacjonował tam 40-tysięczny garnizon wojskowy. Bombę zrzucono na centrum miasta (celem był most Aioi – najbardziej charakterystyczny punkt w mieście, w który załodze bombowca było łatwiej celować). Ocena skutków ataków jądrowych na Hiroszimę i Nagasaki nie jest wg. naukowców możliwa do dokładnego oszacowania. Wg. szacunków niektórych badaczy, w ciągu kolejnych 6 lat na chorobę popromienną umarło 60,000 osób. Inni zwiększają liczbę ofiar o 10,00-30,000. Jezuici mający swoją misję w Hiroszimie podawali liczbę co najmniej 100.000 ofiar. Z biegiem czasu liczba ta rosła, co było efektem choroby popromiennej.
Książka Dobbsa opowiada o półrocznym okresie między jednym, a drugim wydarzeniem. Był to czas niezwykłych, na ogół dramatycznych, a na pewno o historycznym znaczeniu wydarzeń. Kończy się II wojna światowa, umiera Hitler, Japonia kapituluje, mają miejsce liczne zamachy, kataklizmy, duża część Europy po 5 latach wojny jest ruiną.
Konferencja w Jałcie to w zasadzie początek końca II wojny światowej. Atak nuklearny na japońskie miasta, to z kolei początek Zimnej Wojny.
Dobbs w niezwykle zajmujący sposób opowiada o tych kilku miesiącach, o kształtowaniu się ówczesnego świata, o swoistym przeciąganiu liny między głównymi przywódcami europejskich mocarstw. Co istotne, Roosevelt, Stalin, Churchill i Truman (bo o nich tu głównie mowa) ukazani są nie tylko, jako przywódcy swoich państwa, ale także (a może przede wszystkim), jako zwykli ludzie. Dzięki temu możemy śledzić ich losy na tle europejskiej historii, poznać ich słabości, marzenia, żądze, wśród których nie czarujmy się, dominowały przede wszystkim chciwość i cynizm oraz nieliczenie się ze zwykłymi ludźmi.
Co ważne, Dobbs sporo miejsca poświęca naszej ojczyźnie. Ówczesna historia europejska nie byłaby całością bez silnego wątku polskiego i autor książki o tym pamięta.
Sześć miesięcy... czyta się doskonale, niczym niezwykle wciągający thriller historyczno-polityczny. W trakcie lektury zapomina się, że to historia, fakty, które miały miejsce zaledwie kilkadziesiąt lat temu.
Gorąco zachęcam do lektury. Bez poznania tak nieodległej przeszłości, trudno rozumieć terażniejszość. 

Piastowie - Sławomir Koper

Wydawnictwo Bellona, Okładka miękka, 440 s., Moja ocena 5/6
Siedzę dzisiaj w domu i między obieraniem truskawek, a mieszaniem w wielkim garze marmoladki (dla rodziny robię) mogłam skończyć Piastów. Książkę podczytywałam od kilku dni fragmentami. Można powiedzieć, że podzieliłam ją sobie na etapy podróży:)
Bardzo lubię książki autorstwa Sławomira Kopra. To jeden z przystępniej piszących o naszej historii autorów. Książki te traktuję jako odskocznię, relaks, nie jako pomoc naukową czy źródło wiedzy.
Tym razem autor zabiera czytelnika na wędrówkę po Polsce śladami pierwszych Piastów. Doskonały pomysł. Ile osób tak z ręką na sercu może powiedzieć, że dobrze zna mroczną historię naszej ojczyzny związaną z Piastami?
Ile osób tak na prawdę zna zabytki związane z tą dynastią? 
Podejrzewam, że niewiele. Sławomir Koper postanowił to zmienić. Zaprasza nas na wędrówkę śladami Piastów, a informacje z nimi i ze zwiedzanymi zabytkami związane przedstawił w formie rozmowy ojca z synem.Idealny sposób, na to, żeby historia nawet dla wielkich jej przeciwników stała się czymś ciekawszym niż nudną lekcją. Ojciec z synem wraz ze Sławomirem Koprem zabierają nas we wspaniałą, pełną swoistej magii historię.
W trakcie lektury odwiedzamy Ostrów Lednicki, Gniezno, Poznań, Giecz, Kraków, Niemczę, Brzeg, Legnicę i wiele innych fascynujących miejsc. Posłuchamy śpiewu mnichów benedyktyńskich w Tyńcu i koncertu organowego w Oliwie, zwiedzimy mauzoleum ostatnich Piastów w Legnicy, park archeologiczny w Biskupinie, obejrzymy grobowce królewskie. Wspinamy się na wieżę kościoła w Złotoryi, spacerujemy po cysterskim opactwie w Jędrzejowie, wędrujemy podziemnymi korytarzami Wieliczki. Będziemy śledzić krwawe konflikty, których w średniowieczu było mnóstwo, zarówno tych na zamkach, jak i w klasztorach czy dworach możnych. Poznamy genezę i przebieg wojny, która miała miejsce po śmierci Mieszka I. Dowiemy się, jak wyglądało życie codzienne w epoce średniowiecza, opisy jadłospisu czy ubiorów. Poznamy także liczne zakony, które funkcjonowały na naszych ziemiach, z okrutnymi i cieszącymi się złą sławą krzyżakami na czele. Dowiemy się także jakie były początki naszego państwa i kres dynastii Piastów. 
A to wszystko okraszone anegdotami i ozdobione zdjęciami zwiedzanych obiektów i miejsc. Język użyty w książce jest prosty, trafi z pewnością zarówno do osoby dorosłej, jak i dzieci oraz młodzieży. Niewielka ilość dat czyni książkę jeszcze lżejszą i bardziej przystępną.
Dajcie się zaprosić na wędrówkę śladami dynastii, która władała Polską od 960 do 1370 roku, dała krajowi 6 królów i ponad 800 książąt. Liczba imponująca, podobnie jak dzieje tej dynastii i opowieść Sławomira Kopra.
Po lekturze Piastów będziecie mogli powiedzieć wszystko tylko nie to, że historia jest nudna, albo, że nic nie wiecie o pierwszej polskiej historycznej dynastii. Oczywiście nie jest to pozycja naukowa, raczej zbeletryzowana forma części naszej historii, osoby zajmujące/interesujące się historią znajdą w niej niewiele nowych informacji, ale dla osób, które historię obchodzą wielkim łukiem, dla osób chcących w dzieciach zaszczepić chociażby sympatię do historii Polski, chęć poznawania naszych dziejów, jest to doskonała pozycja. 
Zachęcam do sięgnięcia po Piastów. Miejsca ukazane i opisane przez Sławomira Kopra mogą być doskonałym pomysłem wakacyjnych wypraw rodzinnych.

Zygmunt Stary i Bona Sforza - Jerzy Besala

Wydawnictwo Zysk i S-ka, Okładka twarda, 732s., Moja ocena 6-/6
Książka, która mnie porwała i przeniosła do XVI w. Nie jest to moje pierwsze spotkanie z twórczością Jerzego Besali, dlatego biorąc do ręki tę pozycję, wiedziałam, że czeka mnie niesamowita przygoda historyczna. Po raz kolejny nie zawiodłam się. Talent opowiadania, tak charakterystyczny dla tego pisarza i historyka, śmiało mogę przyrównać do daru jaki posiadał uwielbiany przeze mnie Paweł Jasienica.
Po lekturze książki (którą czyta się niczym najlepszą powieść historyczno-awanturniczą) będziecie  mogli powiedzieć wszystko tylko nie to, że historia jest nudna. Gdyby nauczyciele historii w szkołach tak przekazywali wiedzę, jak czyni to Jerzy Besala...marzenie.
Autor bardzo zręcznie i drobiazgowo przedstawia sytuację polityczną i tło historyczne okresu na jaki przypadły rządy Zygmunta Starego. A był to okres niespokojny, jak większość w naszej historii. Pokrótce poznajemy także życiorys króla, zanim objął tron i ożenił się z Boną Sforzą. Dowiemy się m.in., że władca był niezwykle starannie wykształcony, mimo, iż (jako ósme z trzynaściorga dzieci Kazimierza Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki) nie miał najmniejszych szans na objęcie tronu. Ale cóż, los i  historia płatają czasami figla. Najznamienitszymi nauczycielami przyszłego władcy byli m.in.Jan Długosz, Kallimach, Jan Wels, rektor Akademii Krakowskiej Jan Borchowski. Zakorzenili oni w młodym Zygmuncie wzorzec władcy idealnego, dobrego króla (rex bonus), który w późniejszych latach starał się niezmiennie realizować. Z jakim skutkiem? Tego dowiecie się z książki.
Poznajemy także tajniki ówczesnej gospodarki, handlu, prawodawstwa, obyczajowości, kanonu dworskiej etykiety. Meandrujemy wśród dworskich intryg. Dodatkowym bonusem są smaki i smaczki życia prywatnego władcy widzianego niejako od kuchni. A wszystko to w formie fascynującej opowieści i barwnych anegdot. 
Panowanie Zygmunta Starego to czasy złotego wieku, tzw. boomu naszej kultury, historii, istnienia na mapie Europy, potęgi państwa polsko-litewskiego. Ale wielokrotnie czytałam opinie innych historyków, którzy  nie wystawili władcy najlepszego świadectwa. Ba, niektórzy nie zostawiali na nim przysłowiowej suchej nitki. A jak króla opisał Jerzy Besala? Tego nie zdradzę, zachęcam natomiast do sięgnięcia po książkę.
Gdy obejmował tron, Zygmunt liczył sobie 40 wiosen. Nikt nawet przez moment nie sądził, że będzie rządził drugie tyle, bo 41 lat. W ówczesnych czasach, gdzie na każdym kroku czyhały choroby, brud, ewentualni skryci zabójcy...tak długie rządy były wielkim sukcesem. Ba, tak długie życie było sukcesem samo w sobie:).
Jakie to były lata? Czy w duchu w/w dobrego władcy dla poddanych? A może Zygmunt zszedł odrobinę z wytyczonej wcześniej drogi? Jakie były jego kontakty z Boną Sforzą? Jakie to było małżeństwo?
Autor, bardzo dużą uwagę skupia na relacjach pomiędzy członkami rodziny króla i tworzy przez to fascynującą opowieść historyczną. Zarówno Zygmunt, jak i Bona ukazani są na tle swojej rodziny, przez co mamy wrażenie, jakbyśmy oglądali serial familijny. Niezwykle ciekawe i skuteczne zaserwowanie historii. Autor nie stroni od odrobiny pikanterii i odsłania przed nami nawet najbardziej intymne sekrety pożycia polskiego króla z Boną Sforzą, ale nie tylko z nią. Besala nawiązuje także do wcześniejszych związków króla. Czyni to jednak w sposób niezwykle wysmakowany, stroniący od taniej sensacji i poparty materiałem historycznym, który często przytacza.Tego typu opowieść na dłużej utkwi w pamięci czytelnika niż suche fakty i daty.
Minus daję tylko za umieszczenie przypisów na końcu książki.
Gorąco zachęcam do lektury.

Cztery lata wojny w służbie komendanta - Roman Starzyński

Instytut Wydawniczy Erica, Okładka miękka, 469 s., Ocena 5-/6
Recenzja mojego męża, ja tylko przepisuję.

Autor niniejszych wspomnień, Roman Leon Starzyński jest stosunkowo mało znaną postacią. Większość osób kojarzy jego brata - Stefana, prezydenta Warszawy, którego na tym stanowisku zastała II wojna światowa.
Rodzina Starzyńskich miała wielopokoleniowe, niezwykle silne tradycje niepodległościowe. Dziadek Romana uczestniczył w powstaniu listopadowym, a brat matki poległ w powstaniu styczniowym. Roman już jako uczeń IV klasy szkoły realnej w Łowiczu, rozpoczął w 1904r. przygodę z historią, polityką i wojskowością. Wydarzenie to ukształtowało całe jego póżniejsze życie. Był jednym z ważniejszych i aktywniejszych żołnierzy w czasie wydarzeń z 10 i 11 listopada 1918 roku w Łodzi. W 1914 r. razem z braćmi zgłosił się na ochotnika do I Brygady Legionów Polskich. Był to początek jego kariery, o której opowiada w niniejszej książce. Starzyńskiemu przyszło walczyć pod dowództwem Józefa Piłsudskiego, którego, jak większość Polaków, niezwykle cenił i szanował. Chociaż samego marszałka niewiele znajdziemy na kartach książki, to jednak warto po nią sięgnąć, żeby poznać smaki i smaczki służby w wojsku w latach 1914-18.
W trakcie lektury spotkamy wiele znanych nam z książek czy lekcji historii postaci, będziemy uczestniczyli w walkach, potyczkach, szkoleniach. Jednym ze szkolących był Marian Falski, póżniejszy twórca kultowego już polskiego elementarza. 
Jednak mimo niezwykle barwnych opisów, wspomnienia Starzyńskiego momentami są lekturą trudną. Powodem tego jest wręcz lawina wydarzeń, dat, postaci i nazwisk, które w I części opowieści zdają się dominować. Nie ukrywam, może to razić, zniechęcać do dalszej lektury. Jeżeli jednak przez te fragmenty przebrniecie, dalsza lektura będzie wielką przyjemnością. Bowiem zapiski Starzyńskiego to nie suchy opis wydarzeń i nazwisk, to przede wszystkim pasjonująca opowieść okraszona licznymi anegdotami...
Na pierwsze ćwiczenia, wybrałem się, jak na prawdziwego cywila przystało w… meloniku i kaloszach. Kalosze więzły mi w glinie podczas musztry, a koledzy mieli z tego powodu uciechę. Co do mnie, to nabrałem odtąd takiego wstrętu do kaloszy , że do dziś ich nie noszę i nigdy nie używam. Wiele wody musiało w Wiśle upłynąć zanim z zakamieniałego „ cywila” i „polityka”, stałem się w końcu żołnierzem.
Ważnym dodatkiem są liczne zdjęcia dokumentujące opisywane wydarzenia i indeks nazwisk opatrzonych notką historyczną.

Armia Izaaka - Matthew Brzeziński

Wydawnictwo Znak, Okładka twarda, 480 s., Moja ocena 6/6
Armia Izaaka to pierwsza od bardzo dawna książka, dla której zarwałam całą noc, a od lektury nie mogłam się oderwać. Owszem zdarza mi się dosyć często z powodu fascynującej lektury nie przespać części nocy, ale całej...nie zdarzyło mi to się dawno. Dobrze, że dzisiaj nie idę do pracy i za moment będę mogla się zdrzemnąć.
Lekturę rozpoczęłam wczoraj po południu, a skończyłam przed kilkoma minutami. Do wieczora przeczytałam tylko kilkanaście stron (wiadomo, obowiązki domowe), ale już wtedy wiedziałam, że dużą część nocy mam z głowy. Gdy wszyscy domownicy położyli się spać, zrobiłam sobie dzbanek kawy, usiadłam w fotelu i przepadłam. Nie wiedziałam, kiedy zadzwonił budzik, że czas wstawać...taaa... jeżeli ktoś się kładł:)
Co takiego jest w tej książce? Nie wiem. Do tej pory nie mam pojęcia na czym polega sekret Armii Izaaka. Być może na połączeniu rzetelnej pracy historycznej z fabularyzowaną opowieścią o losach zwyczajnych, a jednocześnie niezwykłych ludzi?! Może, ale to nie wszystko.
Matthew Brzeziński (bratanek Zbigniewa Brzezińskiego, korespondent New York Timesa w Warszawie z początku lat 90.) opowiada nie historię powstania w getcie warszawskim jako taką, nie gehennę holokaustu, opowiada dzieje grupy ludzi, bardzo różniących się od siebie, których jednak los i historia umieściły w złym miejscu w złym czasie.
Bohaterów jest kilkoro, liczą od 5 do 75 lat. Wszystkich łączy jedno - są Żydami. Chociaż nie, kilka osób jeszcze przed II wojną światową przeszło na wiarę chrześcijańską. Jednak wg. ideologii Hitlera, są oni nadal Żydami. Mieszkają w różnych częściach Europy, jednak prędzej, czy później znajdują się (na dłużej lub krócej) w okupowanej Warszawie. Każdego z nich dotyka holokaust. Każdy z nich próbuje radzić sobie z nim, jak tylko potrafi. Czytając o ich losach, kolejny raz doszłam do wniosku, że człowiek w obliczu klęski, zagłady jest zdolny do wszystkiego. 
Losy tych kilkorga osób śledzimy od dnia wybuchu II wojny światowej. Razem z nimi otrząsamy się z pierwszego szoku spowodowanego wejściem niemieckiej armii do Warszawy, myślimy, jak przeżyć, cierpimy z powodu śmierci bliskich, przenosimy się do getta, usiłujemy uciec za granicę, organizujemy akcje sabotażowe, napady na konwoje, przemycamy żywność do getta, tworzymy komórki oporu, cierpimy po Grossaktion i cały czas walczymy. 
Walczymy przede wszystkim o godność, o życie, o jedzenie, o to, żeby doczekać kolejnego dnia, żeby nie dać się złapać, żeby nie dać się (jak to określił Marek Edelman) zarżnąć. A w końcu chwytamy za broń. Co było później, jak potoczyły się losy powstania w getcie warszawskim, to wszyscy z historii wiedzą. Istotne jest, jak potoczyły się losy bohaterów książki, którym towarzyszymy do 1946r.
Możecie powiedzieć, ot kolejna książka o Żydach, kolejna książka o powstaniu w getcie warszawskim. 
I tak, i nie. Tak, bo faktycznie opowiada fragment okrutnej i niezwykle bolesnej historii. Nie, bo to przede wszystkim historia o ludziach. Ludziach takich, jak każdy z nas. Ludziach, którzy w zasadzie nie mieli wyboru. Tzn. mieli, ale co to za wybór - walczyć, czy czekać, aż umrze się z głodu lub w piecu krematoryjnym?!
Brzeziński opowiada historie kilkunastu osób, które w mniejszym lub większym stopniu zapisały się na kartach historii, np.  Marka Edelmana, Kazika Ratajzera czy Cywii Lubetkin i Icchaka Cukiermana. Co istotne, ich losy umieścił na tle okupowanej Europy, ukazując niezwykle dokładnie ówczesne realia. Cennym dodatkiem są liczne przypisy. Na każdej stornie u dołu znajdują się co najmniej 1-2 przypisy, które obrazują ogrom pracy, jaką Brzeziński wykonał. Każdy kolejny krok bohaterów poparty jest materiałem historycznym pochodzącym głównie z wywiadów, jakich (ci którzy jeszcze niedawno żyli lub nadal żyją) udzielili Brzezińskiemu. Kolejna partia materiału historycznego, to zapiski, dzienniki, listy bohaterów oraz liczne kroniki i egzemplarze codziennej prasy. Dzięki tak bogatej dokumentacji poznajemy realia życia w okupowanej Europie (a nawet w Indiach), realia życia w podziemiu widziane oczyma Icchaka Cukiermana, Marka Edelmana i ich kolegów. 
Jednak cała opowieść od samego początku prowadzi do jednego - do dnia wybuchu powstania w getcie. To taki punkt kulminacyjny, na którym wszystko się kończy, a jednocześnie zaczyna na nowo. Co ważne, autor poświęca uwagę nie tylko żydowskiemu ruchowi oporu. Integralną częścią opowieści są także działania aryjskiego ruchu oporu i powstanie warszawskie.
Armia Izaaka to przede wszystkim opowieść o zwyczajnych ludziach, wielkości i niezłomności ich ducha. Warto sobie uświadomić, że II wojnę światową należy rozpatrywać nie tylko, jako wydarzenie historyczne, czy zagładę milionów, ale także, a może przede wszystkim, jako losy konkretnych osób. Zachęcam do lektury tej niezwykłej książki, która wciąga bardziej niż niejedna fikcyjna opowieść z pierwszych miejsc w księgarniach czy ekranów kin. 

Książka przeczytana w ramach wyzwania - Czytamy książki historyczne 
Książka przeczytana w ramach wyzwania - Trójka e-pik 

Wolin wczesnośredniowieczny część I - Błażej Stanisławski, Władysław Filipowiak

Wydawnictwo Trio, Okładka twarda, 379 s., Moja ocena 6/6
Książkę podczytywałam od kilku tygodni, kilka nocy dla niej zarwałam, ale było warto. Postanowiłam dzisiaj nadrobić zaległości recenzenckie w stosunku do tej pozycji, bo naprawdę warto po nią sięgnąć.
Książka ta należy do serii Origines Polonorum. Jej wydanie finansuje Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej. 
W ramach tej serii publikowane są monograficzne opracowania naukowe, powstałe w wyniku projektu badawczego Ziemie polskie na przełomie tysiącleci. 6. tom, który chciałabym wam zaprezentować poświęcony jest Wolinowi. 
Wolin jest położony na południowym skraju wyspy Wolin na Pomorzu Zachodnim, u ujścia Odry. Na początku średniowiecza był jednym z najważniejszych ośrodków w strefie nadbałtyckiej. Zamieszkiwała go głównie ludność słowiańska. Dzieje tego ośrodka obejmują okres od końca VIII w., aż po koniec wieku XII. Nic więc dziwnego, że od wielu wieków na Wolinie odkrywane są liczne zabytki archeologiczne. Znaleziska te, to przede wszystkim srebrne precjoza. Np. w 1755r. podczas kopania studni odkryto fragmenty monet arabskich. W 1795r. pod pniem drzewa znaleziono depozyt o wadze 100 g., w skład którego wchodziły 34 monety arabskie. W 1824r. w pobliżu miasta odkryto skarb o wadze prawie 0,5 kg. Składały się na niego srebrne monety oraz ozdoby pochodzące z mennic arabskich, z terenów Niemiec i Skandynawii. 
Naturalnym efektem w/w znalezisk stały się wykopaliska archeologiczne. Pierwsze prace miały miejsce pod koniec XIX w. Przyniosły one wiele ciekawych odkryć, jednak takie prawdziwe, naukowe prace badawcze rozpoczęto po II wojnie światowej. Prowadzone są one z przerwami do dziś.
Badania wykazały, że Wolin w okresie średniowiecza był jednym z najważniejszych słowiańskich ośrodków nadbałtyckich. Najstarsza osada, jak podają naukowcy, powstała u schyłku VIII w. Jednak pierwsze sto lat istnienia osady nacechowane było słabym rozwojem, w zasadzie stagnacją. Boom rozwojowy, czyli okres, który możemy określić mianem złotego wieku, przypadł na II połowę X w. i początek XI w. Wolin stał się wtedy potężnym ośrodkiem rzemieślniczym oraz centrum wymiany towarów i jednym z najważniejszych nad Bałtykiem węzłów komunikacyjnych.
Kres rozwoju miasta związany jest z najazdem króla Magnusa Dobrego w 1043r. Po tym wydarzeniu Wolin nigdy nie wrócił już do dawnej potęgi.  
Prowadzone przez wiele lat badania archeologiczne zaowocowały wieloma niezwykle ważnymi, wręcz przełomowymi odkryciami. Jakimi? Tego dowiecie się z niniejszej książki. 
Wolin wczesnośredniowieczny część I w fascynujący sposób gromadzi i prezentuje efekt wieloletnich badań wykopaliskowych. Jest to doskonałe kompedium wiedzy o Wolinie i odkryciach jakich na jego terenie dokonano. Dużo miejsca poświęcono rozwojowi osady oraz charakterystyce gospodarczej i kulturze życia codziennego mieszkańców Wolina. Czyli po ludzku - na podstawie odnalezionych fragmentów ceramiki i wyrobów z kości oraz drewna, badacze tłumaczą, jak żyli mieszkańcy Wolina, na jakie grupy społeczne i zawodowe się dzielili, co jedli, jakich naczyń i narzędzi używali na co dzień, a jakich od święta, w co się ubierali etc. 
Omówione są także metody obróbki poszczególnych surowców, m.in. kości, rogu, bursztynu. 
Poniżej, niewielka część wolińskich znalezisk, które zaprezentowane są w książce:

Cienkościenne naczynia

Grzebienie z poroża

Kamienna forma odlewnicza

Kłódki i klucze

Kolekcja militarów

Bardzo dokładnie omówiona jest także kolekcja uzbrojenia, która wydobyto z dna Dziwny. 
Najpiękniej jednak prezentują się liczne przedmioty bursztynowe, ich fotografie są wręcz bajeczne. Wyroby z bursztynu były zarówno swoistą lokatą pieniędzy, ozdobą jak i ówczesnym środkiem płatniczym. 
W książce zaprezentowane są nowe spojrzenia na osadę, na kulturę jego mieszkańców. Całkowicie odbiegają one od tego, czego o Wolinie uczono nas w szkołach. Gwarantuję, że będziecie zaskoczeni.
Całość ozdobiona jest licznymi schematami, tabelkami, przypisami (znajdującymi się na tej samej stronie-ogromny plus) oraz zdjęciami znalezisk i samego grodu. Co istotne, przypisy są bardzo rozbudowane, pełne wyjaśnień i ciekawostek. Wiecie, że historia i książki historyczne to moja wielka ogromna pasja. Rzadko spotykam tak doskonale opracowane przypisy. Widać w tym rękę i serce prawdziwych badaczy i pasjonatów w jednym.
Książka napisana jest językiem prostym (jak na tego typu pracę) i pozwala na lekturę także osobom nie będącym historykami czy archeologami. 
Zdradzę wam, że dla mnie, jako archeologa z wykształcenia, lektura tej pozycji była doznaniem niesamowitym (wręcz archeologiczną ekstazą:)) i wspaniałą przygodą. Dawno nie spotkałam się z tak doskonałym i przejrzystym opracowaniem wieloletnich badań archeologicznych. 
Gorąco zachęcam do sięgnięcia po tę pozycję, tym bardziej, iż dotyczy ona ważnego, ale niestety mało znanego fragmentu naszej historii.  
Doskonałym uzupełnieniem jest bardzo bogata bibliografia, która osobom zainteresowanym tematyką pozwoli sięgnąć po kolejne pozycje. 
Plusem jest doskonałe wydanie zasługujące na najwyższą ocenę (brawo dla wydawnictwa) oraz fakt, iż część tekstu napisana jest w jęz. angielskim. W związku z  tym książka może być prezentem także dla osób słabo znających jęz. polski. 
Warto zapoznać się z wynikami badań naukowców, tym bardziej, że trwa praca nad filmem dokumentalnym o średniowiecznym Wolinie. Będzie on nosił tytuł Miasto zatopionych bogów. Premiera przewidziana jest na koniec 2013r. w TVP Historia. Będziemy mieli okazję poznać dzieje wczesnośredniowiecznego Wolina, największego portu Słowian nad Bałtykiem i jednego z większych miast ówczesnej Europy wschodniej. Prace nad filmem rozpoczęły się latem ubiegłego roku, od rejestrowania odkryć archeologicznych podczas prac na terenie budowy mariny w Wolinie.

Prace archeologiczne na Wolinie. Zdjęcie z archeowiesci.pl

 Autorami scenariusza filmu są Zdzisław Cozac i archeolog dr Andrzej Janowski. Za konsultację naukową odpowiadają: prof. Władysław Filipowiak, który badaniom Wolina poświęcił 60 lat życia oraz prof. Marian Rębkowski – szef Ośrodka Archeologii Średniowiecza Krajów Nadbałtyckich – Oddziału Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w Szczecinie. Udział odtwórców historycznych w filmie koordynuje Wojciech Celiński – prezes Stowarzyszenia Centrum Słowian i Wikingów w Wolinie. Stowarzyszenie udostępnia także swój skansen, w którym będzie nagrywana większość inscenizacji. Jak wyjaśnia reżyser filmu, obraz wczesnośredniowiecznego Wolina w filmie będzie efektem konfrontacji źródeł pisanych z zabytkami odkrywanymi przez archeologów. 

Skansen na Wolinie. Zdjęcie z archeowiesci.pl

A ja czekam niecierpliwie na II tom fascynującej wyprawy po średniowiecznym Wolinie. Zgodnie z obietnicą autorów ma w nim być poruszona m.in. tematyka: przemian środowiska przyrodniczego wokół Wolina, umocnień grodu średniowiecznego, monet wczesnośredniowiecznych znalezionych na terenie grodziska, omówione zostaną port i żegluga średniowiecznego Wolina i wiele innych fascynujących zagadnień.