Urząd. Niemieccy dyplomaci w Trzeciej Rzeszy i w RFN

Wydawnictwo Dolnośląskie, Ocena 6/6
Recenzja mojego męża.

O Historii III Rzeszy pisze się dużo i nie dużo jednocześnie. Kwestia różnorodnych zagadnień dot. w/w tematyki jest niezwykle skomplikowana. Wiele jest niewiadomych. Jeszcze więcej pokutuje stereotypów. Jednym z wielu błędnych przekonań, jest teza, iż niemieccy urzędnicy służby dyplomatycznej w latach 1939-1945 byli ostatnim bastionem ruchu oporu, należeli do najzagorzalszych przeciwników Hitlera i jego chorej polityki. 
Jaką postawę prezentowali w rzeczywistości pracownicy niemieckiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych po objęciu władzy przez Hitlera? Jaką rolę odegrali w tworzeniu i utrwalaniu ustroju narodowosocjalistycznego? Czy niemieccy dyplomaci odpowiadają za współudział w prześladowaniach i wymordowaniu europejskich Żydów? Jaki wpływ na nowe (powstałe po 1951 roku) Ministerstwo Spraw Zagranicznych Niemiec miała nazistowska przeszłość?
Na te i wiele innych nasuwających się pytań próbują odpowiedzieć autorzy niniejszej książki. Zbadaniu tych zagadnień posłużyło kilka lat iście tytanicznej pracy powołanej w 2005 roku Niezależnej Komisji Historyków do Zbadania Historii Ministerstwa Spraw Zagranicznych w Czasach Narodowego Socjalizmu i Republiki Federalnej. Częściowy efekt ich pracy to niniejsza książka. Przedstawiona jest w niej niezwykle dokładnie historia niemieckiego MSZ przed wybuchem II wojny światowej, sprawa Anschlussu Austrii, napaść na Czechosłowację i Polskę, polityka w podbitych krajach oraz następstwa wszystkich tych czynów. 
Bardzo dokładnie i ciekawie opisane są szczególnie dwie kwestie - działalność MSZ Niemiec w okresie wojny i realizacja zaleceń Hitlera, a w szczególności rozwiązywanie kwestii żydowskiej oraz powojenne rozliczenie zbrodniarzy wojennych, wśród których były także osoby ściśle powiązane z MSZ, jak chociażby w/w Ribbentrop. Jak ich oceniono, osądzono, jaką ponieśli karę? Co procesy i w/w kary zmieniły w świadomości i postępowaniu nowo powstałego powojennego MSZ Niemiec?
W końcowej fazie książki poruszane są także kwestie wpływu wojennej działalności niemieckiego MSZ na powojenne kontakty z okupowanymi uprzednio krajami.
To nie jedyne zagadnienia poruszane w omawianej książce, ale bez wątpienia najbardziej wymowne i najciekawsze. 
Bez wątpienia członkowie w/w i całkowicie niezależnej komisji  rozprawili się z legendą i przedstawili prawdziwy obraz elity politycznej kraju. Liczne dokumenty do których dotarli i które ujawniają nie pozostawiają złudzeń. Do jakich wniosków doszli badacze? Jak odpowiedzieli na w/w i wiele innych pytań, intrygujących wiele osób zagadnień? Dowiecie się z tego z książki, do lektury której gorąco zachęcam.
Urząd. Niemieccy dyplomaci w III Rzeszy i w RFN, to doskonale opracowana, dopracowana pod względem merytorycznym, poruszająca wiele niezwykle ciekawych i ważnych kwestii książka. Godna jest polecenia dla wszystkich interesujących się nie tylko historią XX wieku, ale także przyczynami i skutkami ludzkich poczynań i zależnościami z  nich wynikającymi.

Głową o mur Kremla - Krystyna Kurczab - Redlich

Wydawnictwo WAB, Okładka twarda, 560 s., Moja ocena 5/6

Jest to drugie wydanie świetnej pozycji ukazującej współczesną Rosję niejako „od kuchni”, czyli inną niż znamy z propagandowych filmów, które mimo upadku ZSRR nadal u naszych wschodnich sąsiadów są niezwykle popularne i stanowią fundament propagandy, jak to w Rosji jest fajnie żyć.
Wydanie to w stosunku do pierwszego zostało uzupełnione o kilka nowych zagadnień, a przez to stało się niezwykle aktualne. Jednak jak zaznacza sama autorka, z pierwszego wydania prawie nic nie usunęła, wyszła bowiem z założenia, że nie da się zrozumieć rosyjskiego dzisiaj bez pojmowania rosyjskiego wczoraj.
Krystyna Kurczab - Redlich w Rosji mieszkała przez 14 lat (od 1990 do 2004 r.) zdążyła więc poznać kraj dosyć dobrze (o ile Rosję w ogóle da się poznać), była świadkiem przemian ustrojowych, gospodarczych i społecznych. Co dla mnie było najważniejsze, nie opisuje sytuacji martwych dla niej, opisuje sytuacje, których sama była świadkiem, w których uczestniczyła, przez to książka staje się jeszcze bardziej wiarygodna, prawdziwa i momentami zadziwiająca, a nawet szokująca. Autorka oddaje także głos innym pisarzom, dziennikarzom i mieszkańcom Rosji.  Wszyscy oni ukazują nam Rosję i jej pseudodemokrację, demokrację wyjątkowo wypaczoną przez kilku stojących na czele państwa oligarchów. Poznajemy także fenomen manipulacji krajem i jego mieszkańcami przez prezydenta, premiera i ich popleczników. Mimo iż kraj niby przeszedł transformację w Rosji nadal obowiązują te same zasady co kilka czy kilkanaście lat temu. Zmiany, które rzekomo nastąpiły w ciągu ostatnich lat to tylko kosmetyczny makijaż, kosmetyczna zmiana, to co pod spodem, zasady funkcjonowania państwa nie zmieniły się.
Autorka opowiada także o bardzo nielicznej grupce osób, które postanowiły walczyć z tym co dzieje się w ich ojczyżnie, powiadomić świat o całym bezprawiu, które się dokonuje. Niestety, ale większość tych osób już nie żyje, zginęła w upozorowanych wypadkach lub została podstępnie zamordowana. Najsłynniejsza i do dziś jest głośna sprawa sprzed kilku lat, gdy zamordowano jedną z  najodważniejszych i najsłynniejszych rosyjskich dziennikarek. Część ocalałych (niewielka) wyemigrowała na Zachód i żyją w ukryciu obawiając się zemsty ze strony rosyjskich władz.  Część prawdopodobnie jednak zakończy życie w nadal doskonale prosperujących obozach pracy, czyli po prostu postkomunistycznych łagrach. Dlatego w Rosji rzadko kto protestuje, głośno wyraża swój sprzeciw, ludzie po prostu się boją bo nie mogą liczyć na wsparcie zachodnich mocarstw, które milczą, robią dobrą minę do zlej gry i poklepują Putina po ramieniu.
Jest też bardzo ważny rozdział o Czeczenii i Czeczenach, jak mówi sama autorka: Nie jestem adwokatem Czeczenów. Jestem tropicielem faktów. Kreml poddał Czeczenów terrorowi moralnemu i fizycznemu, a świat – terrorowi kłamstwa. Nie walczę o wolność Czeczenii, walczę o prawdę o niej.
Najbardziej zainteresował mnie rozdział ostatni, w którym autorka zamieściła biografie Putina. Wynika z niej, ze jego błyskawiczna kariera to tylko miszmasz bardzo zręcznej manipulacji, propagandy, kontaktów z mafią i fałszowania własnego życiorysu i zasług. Cała działalność polityczna Putina to powrót do metod stosowanych w ZSRR za Stalina, czyli do wszystkiego, co najgorsze w XX wiecznej historii Rosji.
Gorąco zachęcam do lektury tej wyjątkowej pozycji. Nawet jeżeli nie jesteście zbytnio zainteresowani tym co obecnie dzieje się w Rosji i tak znajdziecie w książce rozdziały, które was zadziwią, zainteresują.
Jeżeli jednak interesujecie się życiem i wydarzeniami u naszych wschodnich sąsiadów, tym bardziej musicie sięgnąć po książkę; dowiecie się z niej takich rzeczy, których na próżno szukać w gazetach, czy programach tv.
Wydarzenia w Rosji zmieniają się w niesamowitym tempie. Podejrzewam, że za jakiś czas autorka opublikuje III jeszcze bardziej zaktualizowaną, uzupełnioną o nowe zagadnienia wersje książki. I bardzo dobrze, już na nią czekam. 
Recenzję chciałabym zachęcić cytatem kończącym wstęp książki... Putin wraca na Kreml. Mur grubieje. Ale Rosjanie podnieśli głowy. Czy kiedyś ten mur przebiją?

Krystyna Kurczab-Redlich – wieloletnia korespondentka w Rosji, z wykształcenia prawnik. Autorka filmów dokumentalnych o Czeczenii, w której od początku tzw. II wojny czeczeńskiej wielokrotnie bywała, a także książki o współczesnej Rosji – Pandrioszka (2000). Otrzymała wiele dziennikarskich laurów, wśród nich najważniejsze wyróżnienie dla korespondenta zagranicznego – Nagrodę im. Kazimierza Dziewanowskiego, a ponadto: nagrodę Amnesty International za publikacje o łamaniu praw człowieka w Czeczenii, nagrodę im. Melchiora Wańkowicza za reportaże z Czeczenii oraz rosyjską nagrodę w konkursie na reportaże o Moskwie. W roku 2005 na wniosek czeczeńskej organizacji „Echo Wojny”, Amnesty International i Fundacji Helsińskiej jej kandydatura została zgłoszona do Pokojowej Nagrody Nobla. W 2007 r. książka „Głową o mur Kremla” otrzymała honorową nagrodę Poznańskiego Przeglądu Nowości Wydawniczych „Książka Jesieni”. W 2008 r. Krystyna Kurczab-Redlich została laureatką Nagrody im. księdza Józefa Tischnera.

Długi cień Wielkiego Muru. Jak Polacy odkrywali Chiny - Edward Kajdański

Oficyna Naukowa, Okładka twarda, 399 s., Moja ocena 5,5/6

Jest to pozycja z tych, które czytam fragmentami, bo chociaż niezmiernie fascynujące, trzeba je niejako smakować, czytać powoli, trochę się nad treścią zastanowić. 
Książce mogę dać tylko tak wysoką ocenę, a to z kilku powodów.

Najważniejszy jest ten, iż takiej pozycji dotąd na naszym rynku nie było. Aż dziwne, że nikt wcześniej nie wpadł na pomysł poruszenia tej tematyki. Być może nikomu nie przyszło do głowy, że tak liczna rzesza naszych rodaków już kilka wieków temu podbijała Chiny. 

Wśród wielu mieszkańców Europy, którzy od XVII w. przybyli na dłużej bądż krócej do tego kraju, Polaków była naprawdę duża grupa.

Należeli do nich przede wszystkim misjonarze (głównie jezuici), którzy z polecenia rzymskich władz udawali się na misje w Chinach, żeby szerzyć wiarę chrześcijańską. Jednak, jak to jezuici, prowadzili nie tylko działalność religijną, ale także naukową.

Druga grupa, która przybyła dosyć licznie do Chin to polscy patrioci, którzy zostali wygnani lub sami uciekli z kraju podczas powstań lub rozbiorów. Często byli oni aresztowani przez carskie władze i trafiali na zesłanie hen daleko, na krańce rosyjskiego imperium, aż pod granicę chińską. Stamtąd już był krok do Chin. Była wśród nich grupa (całkiem zresztą liczna), której udało się uciec z gułagu i przedostać do Chin.

Kolejna niestety zbyt liczna grupa polskich odkrywców Chin, to urzędnicy i dyplomaci, którzy będąc zdrajcami lojalnymi wobec zaborczych władz, brali udział w licznych rosyjskich misjach dyplomatycznych i ekspedycjach naukowych do Chin.

Jako ciekawostkę podam wam, że pierwszym Polakiem, który już w XIII w. dotarł do Chin był wrocławski mnich, franciszkanin Benedykt Polak. W lipcu 1246 r. Benedykt Polak stanął przed obliczem Wielkiego Chana. Był to pierwszy kontakt Starego Świata z Imperium Mongołów, na długo przed wyprawą Marco Polo. Polak był współtowarzyszem papieskiej misji do stolicy mongolskiej – Karakorum. Wyprawa była poselstwem papieża Innocentego IV na dwór chana mongolskiego Gujuka. Celem poselstwa było zawarcie sojuszu z Mongołami przeciwko muzułmanom, którzy zajęli Ziemię Świętą oraz dla zbadania sił tatarskich. Niespełna 4 lata wcześniej (1241r.) Tatarzy najechali Europę pozostawiając za sobą zgliszcza w Polsce, Węgrzech, Austrii i Dalmacji. Dalszy ich pochód przerwała śmierć wielkiego chana Ugedeja bowiem na wieść o niej Batu-chan wycofał swe wojska chcąc być obecnym przy podziale imperium.

Ta podróż do kraju Mongołów, w jaką udał się Benedykt Polak, była dla ówczesnych ludzi prawie niewiarygodnym wyczynem! Bez jakichkolwiek map, bez podstawowych informacji członkowie wyprawy przebyli na koniach w ciągu ponad 2 lat ok. 14-15 tys. km. Po drodze walczyli z licznymi przeciwnościami losu, a owocem wyprawy stał się pionierski opis nieznanej wcześniej części Azji i ludów, które ją zamieszkiwały. Trzeba pamiętać, że horyzont geograficzny ludzi średniowiecza był niezwykle ograniczony. Niemalże wszystko, co znajdowało się na wschód od wybrzeży morza Kaspijskiego stanowiło dla nich „terra incognita”. Wyobrażenia o tym, co znajdowało się „dalej” sprowadzały się do opisów dziwacznych stworów i dzikich ludów. Wyprawa w głąb Azji była więc, przedsięwzięciem nie tylko trudnym, ale i bardzo niebezpiecznym. 

Jak to się stało, że Benedykt Polak został członkiem tak prestiżowej wyprawy? Najprawdopodobniej już wcześniej znał papieskiego legata. Giovanni da Pian del Carpine był bowiem, jednym z bliskich współpracowników św. Franciszka z Asyżu, zakładał franciszkańskie zakony w całej Europie. W swoim czasie był także prowincjonałem zakonu we Wrocławiu i zapewne z tego czasu wywodziła się ich znajomość.

Nie wiadomo, kiedy i gdzie dokładnie urodził się Benedykt Polak, prawdopodobnie ok. roku 1200, a pojawiające się informacje o tym, że pochodził z Wrocławia, czy Wielkopolski nie są udokumentowane. Nie wiadomo nawet czy Benedykt to jego prawdziwe imię, czy też przybrał je wstępując do zakonu. Benedictus Polonus był franciszkaninem, wstąpił do zakonu ok. 1236 r., ale zapewne większość życia spędzał poza murami klasztoru. Był bowiem doświadczonym podróżnikiem, dobrze orientował się w geografii ziem ruskich i biegle władał łaciną oraz językiem ruskim.

Dopiero w latach 60. XX w. została odkryta przez amerykańskich naukowców z Uniwersytetu w Yale nieznana dotąd relacja Benedykta z tej podróży. Jej fragmenty Edward Kajdański zamieścił w swojej książce.

Kolejna grupą odkrywców Chin, o której wspomina Edward Kajdański, byli polscy budowniczowie także niezwykle licznie przybywali na przestrzeni XVII i XIX w. do Chin. Budowali przede wszystkim kolej wschodniochińską. Ich dzieło kontynuowali specjaliści, którzy przybyli do Mandżurii bezpośrednio po zakończeniu budowy kolei.

Wśród osób prezentowanych przez autora jest także Witold Urbanowicz. Był on jedynym polskim pilotem, który walczył z Japończykami w stacjonującej w Chinach, w Kunmingu amerykańskiej eskadrze myśliwców, tzw. latających tygrysów. Swój pobyt opisał on w książce Ogień nad Chinami, której fragmenty Kajdański także przytacza.

Do najsłynniejszych odkrywców Chin wymienionych w książce należą: Ignacy Krasicki, Maurycy Beniowski, Jan Potocki, Józef Gieysztor.

Autor opowiada także o wielu innych, mniej nam znanych, ale także niezmiernie fascynujących postaciach.

Sylwetka każdego z podróżników czy misjonarzy jest bardzo szczegółowo opisana w książce. Autor dołączył także bardzo dużą ilość przypisów. I co dla mnie szczególnie istotne, przypisy znajdują się u dołu książki, nie na jej końcu, co zdecydowanie ułatwia ich śledzenie.

Poza tym duża ilość zdjęć, planów i rycin, które sprawiają, że lektura jest jeszcze ciekawsza. Czytając książkę Kajdańskiego, czułam się, jak kolejny odkrywca, zagłębiałam się bowiem w nieznane mi dotąd karty historii Polaków, z których na prawdę możemy być dumni.

Gorąco zachęcam do sięgnięcia po tę wyjątkową pozycję, tym bardziej, że zarówno od strony merytorycznej, jak i od strony czysto estetycznych doznań czytelniczych, jest to doskonała pozycja, a z każdej kolejnej strony wyziera ogrom pracy, jaką autor włożył w zgromadzenie tak dużej ilości materiałów. 

Sam autor jest także postacią niebanalną i niezwykle ciekawą. Ur. w 1925r.w Chinach. Jest polskim pisarzem, dziennikarzem i dyplomatą. W 1944r. rozpoczął studia farmacji na Uniwersytecie Północnomandżurskim, które porzucił i w 1945, już po zajęciu Harbinu przez Armię Czerwoną, rozpoczął studia związane z kolejnictwem na Politechnice Harbińskiej, kończąc je w 1951. Od razu po zakończeniu studiów wyjechał do Polski, w ramach repatriacji ludności polskiej. Dzięki płynnej znajomości chińskiego, od 1957r. pracował w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, a w 1963r. otrzymał stanowisko w biurze radcy handlowego w Pekinie, gdzie na różnych stanowiskach pracował do 1975r. W okresie 1979 - 1982 znów był w Chinach, tym razem jako konsul w Kantonie.

Cały dorobek literacki E. Kajdańskiego związany jest tematycznie z Chinami i Polakami działającymi w Chinach. Działalność pisarską rozpoczął w 1957, gdy dwa jego opowiadania przyjęło Poleskie Radio. Od 1957r. nawiązał współpracę z szeregiem czasopism polskich, m.in. Poznaj Świat, Wiedza i Życie i Kontynenty. Od 1971r. wydaje też popularnonaukowe i naukowe książki poświęcone Chinom. Część z nich wydał pod pseudonimem Władysław Kański. Oprócz pisarstwa E. Kajdański maluje obrazy inspirowane malarstwem chińskim. Miał kilka wystaw autorskich.

W 2006 r. pod pseudonimem Aleksander Franchetti wydał powieść Tybetańska księżniczka, zawierającą wątki autobiograficzne m.in. z dzieciństwa i młodości w Mandżurii i pobytu na placówce w Kantonie. Ciekawym fikcyjnym wątkiem powieści jest trzecia bomba atomowa, która spadła na Japonię, ale nie eksplodowała. Bohater powieści dowiaduje się, że rząd Cesarstwa Japonii potajemnie wywiózł ją do Szanghaju, aby mieć kartę przetargową w pertraktacjach o kapitulację. Lekturę Tybetańskiej księżniczki mam za sobą i szczerze polecam.

Żony polarników - Kari Herbert

Wydawnictwo Carta Blanca, Tytuł oryginalny: The Woman behinde Polar Exploration, 360 s., Okładka miękka, Moja ocena 5/6

Autorka książki, Kari Herbert, jest córką znanego polarnika, sir Wally’ego Herberta.

Tematykę zna więc doskonale, dlatego jej książka jest tak wyjątkowa, bo prawdziwa.

Kari opisuje okres wielkich odkryć polarnych. Niby wydawałoby się, że temat znany, oklepany, wykorzystywany już wiele razy. Ale nic bardziej mylnego. O polarnikach, ich zmaganiach z trudem wypraw, przeszkodach i podbojach napisano wiele książek. Nikt jednak dotąd nie zainteresował się często bezimiennymi kobietami, ich towarzyszkami życia, bez których nie czarujmy się, większość mężczyzn nie dokonałaby podbojów.

Kari Herbert

Jak to pięknie autorka ujęła...

Zarówno moja matka, jak i inne żony polarników były dla swoich mężów niczym latarnie morskie. Nawet tysiące kilometrów od domu zdawali się słyszeć ich głosy, przebijające się przez polarne burze, zachęcające, by szli do przodu, dodające im sił w walce z naturą nawet wtedy, gdy nadzieja na powrót była nikła. Mam nadzieję, że moja opowieść pozwoli wyjść tym nadzwyczajnym kobietom z cienia ich mężów, bohaterskich odkrywców, po to, by mogły opowiedzieć własne historie.

Te bardzo często nieszczęśliwe, poświęcające się, ale i kochające kobiety dbały, jak nikt o swoich mężczyzn - pomagały, doradzały i podnosiły ich do pionu po którymś z niepowodzeń. Jednocześnie ukrywały przed światem wszystkie ich niepowodzenia czy problemy (a wbrew pozorom było ich nie mało) po to, żeby nie zburzyć wizerunku bohaterów. Trwaly przy nich i dbały o nich, jak dobre duchy. Były opiekunkami, żonami, kochankami, przyjaciółkami. Tylko nieliczne z tych dzielnych kobiet sporadycznie towarzyszyły mężom w najtrudniejszych warunkach pokazując, że są równie dzielne jak i oni. Najczęściej jednak zostawały w domach, opiekując się dziećmi i walcząc z ogromną tęsknota i problemami dnia codziennego, których, jak to w domu samotnie wychowującej dzieci kobiety, nigdy nie brakowało.

Dodatkowo wiele z nich sprawiało cuda, żeby zdobyć fundusze na wyprawy mężów.

Dlatego warto oddać się lekturze się w opowieści o żonach polarników, o których tak mało wiemy i poznać 7 wspaniałych kobiet, które swoimi dokonaniami zdecydowanie wyprzedziły epokę.

Żona Peary'ego, podobnie jak wiele lat później matka Kari Herbert, nie wahała się wyruszyć w rejony polarne żeby być bliżej męża.

Żona Shackletona wspierała jego starania nawet wtedy, gdy wyprawa zabierała jej wszystko, a w domu zaczynało brakować pieniędzy.

Eleanor Anne Porden (żona sir Johna Franklina) była sławną poetką i prowadziła niezwykle popularny salon literacki..

Kathleen Scott była słynną rzeźbiarką.

To tylko przykłady, ale każda z tych kobiet bez wątpienia sama także dałaby sobie doskonale radę, ale czy ich mężowie daliby sobie radę bez nich? Wątpię.

Niejedna była zdradzana przez mężów pozostających w ciągłych rozjazdach, na wyprawach.

Jedna z żon polarnych, pokusiła się o podsumowanie i wyliczyła, że na 23 lata małżeństwa spędziła z mężem zaledwie 3 lata.

Wszystkie bohaterki opowieści łączyła jedna wspólna cecha – niesamowita wprost wiara w niezwykłość misji ich mężów. A co za tym idzie każda z nich zachęcała swojego mężczyznę do działania, do kolejnej wyprawy, była dla niego ostoją.

Ale nie tylko na postaciach żon polarników skupia się opowieść Kari Herbert. Autorka ukazuje nam mniej znane wizerunki ich mężów, prezentuje ich dokonania, ambicje, ale nie waha się przed ukazaniem licznych słabości i wad.

Ogromnym plusem książki jest żródłoznawstwo, które opiera się w przeważającej mierze na listach, notatkach, pamiętnikach polarników, ich żon i rozmów z nielicznymi, które jeszcze żyją.

Jest to fascynująca opowieść o odwadze, miłości, przyjażni, poświęceniu.

Książka powstała po to, żeby kobiety polarników mogły wyjść z cienia swoich mężów, z cienia ich dokonań, żeby zauważono zarówno je, jak i ich trud, żeby po prostu zostały zauważone.

Kari Herbert oddała im głos, żeby mogły opowiedzieć swoją historię.

Zachęcam do lektury książki i poznania wspaniałych kobiet i historii, które rozpoczynają się w XVIII w., a kończą 200 lat póżniej.

Kari Herbert z rodzicami.

Mała Kari Herbert w chacie Inghutami. Fotografia z książki.